Twee houdingen die ons leven bepalen

Wanneer iets moeilijk gaat, kunnen daar heel verschillende conclusies op volgen. Je kunt denken dat de taak bewijst dat je er geen aanleg voor hebt, of onderzoeken welke kennis, aanpak en ondersteuning nog ontbreken. Carol Dweck beschrijft in Mindset het verschil tussen een vaste overtuiging over vaardigheden en een meer ontwikkelingsgerichte kijk. Dat onderscheid biedt taal om reacties op leren te onderzoeken, zonder mensen definitief in twee soorten persoonlijkheden te verdelen.

Wat een vaste overtuiging kan betekenen

Bij een vaste mindset worden eigenschappen zoals intelligentie of talent vooral gezien als iets dat je bezit of niet bezit. Een fout kan dan voelen als een oordeel over je mogelijkheden. De aandacht verschuift gemakkelijk van de taak naar de vraag wat het resultaat over jou zegt. Dat kan het lastig maken om onzekerheid of een gebrek aan ervaring openlijk te bespreken.

Een herkenbaar voorbeeld is iemand die een nieuwe werktaak vermijdt omdat hij bang is onkundig over te komen. De eerste vraag wordt dan hoe een fout kan worden voorkomen, terwijl oefenen en uitleg juist nodig zijn om de taak te leren. Het helpt om die reactie concreet te herkennen, zonder jezelf vervolgens opnieuw vast te zetten met het etiket dat je nu eenmaal zo bent.

Ontwikkeling vraagt meer dan harder proberen

Een groeimindset gaat uit van de mogelijkheid vaardigheden te ontwikkelen. Dweck benadrukt daarbij niet alleen inspanning, maar ook bruikbare strategieën en hulp van anderen. De gedachte dat je eenvoudig succes krijgt wanneer je maar genoeg wilt, doet dit onderscheid tekort. Lang doorgaan met een aanpak die niet werkt, is niet automatisch effectief leren.

Kijk daarom wat er precies nodig is. Ontbreekt een basisbegrip, moet een handeling worden opgesplitst of is gerichte feedback nodig? Soms is een andere uitleg behulpzamer dan nog een uur zelfstandig proberen. Een ontwikkelingsgerichte vraag maakt het leerproces specifieker en voorkomt dat iedere tegenvaller wordt teruggebracht tot te weinig inzet.

Maak een fout klein genoeg om te onderzoeken

Een algemeen oordeel zoals dat je slecht bent in presenteren biedt weinig aanknopingspunten. Een concrete observatie wel: het begin was onduidelijk, een voorbeeld ontbrak of de beschikbare tijd werd verkeerd ingeschat. Daarmee ontstaat een onderdeel dat je kunt voorbereiden en opnieuw oefenen.

Vraag bij feedback om voorbeelden. Welke passage was lastig te volgen en wat had de luisteraar op dat moment nodig? Zo wordt een beoordeling verbonden met de uitvoering. Je hoeft een teleurstellend resultaat niet prettig te vinden om er toch bruikbare informatie uit te halen. Er mag ruimte zijn voor beide reacties.

Geef terugkoppeling op het leerproces

Bij het begeleiden van anderen helpt het om te benoemen welke aanpak werkte en waarom. Alleen zeggen dat iemand slim is, vertelt weinig over wat die persoon bij een volgende taak kan gebruiken. Alleen inzet prijzen is evenmin voldoende wanneer er nog geen begrip of vooruitgang ontstaat.

Beschrijf bijvoorbeeld dat een leerling een probleem overzichtelijk heeft opgesplitst of dat een medewerker ontbrekende informatie op tijd heeft gevraagd. Bespreek daarna wat nog lastig is. Zo ondersteunt feedback een volgende stap, in plaats van uitsluitend een positief gevoel over het huidige resultaat te willen geven.

Houd rekening met omstandigheden

Leren vindt plaats binnen een omgeving. Beschikbare tijd, duidelijke uitleg, passende hulpmiddelen en de ruimte om vragen te stellen kunnen verschil maken. Een beroep op mindset mag niet worden gebruikt om zulke voorwaarden buiten beeld te houden. Wanneer iemand vastloopt, verdient ook de taak of begeleiding onderzoek.

Daarnaast heeft niet iedereen hetzelfde startpunt of dezelfde mogelijkheden. Een ontwikkelingsgerichte houding betekent niet dat iedere ambitie onbeperkt haalbaar is. Het gaat om aandacht voor wat kan worden geleerd en welke route daarvoor passend is. Soms vraagt dat om een aangepaste doelstelling of om ondersteuning die nog niet beschikbaar was.

Gebruik het onderscheid als vraag

In plaats van te besluiten welke mindset je hebt, kun je onderzoeken hoe je op een specifieke uitdaging reageert. Probeer je vooral te bewijzen dat je al goed bent, of is er ruimte om iets te leren? Welke informatie vermijd je misschien en welke vraag zou je verder helpen?

Kies vervolgens één concreet experiment: een andere oefenmethode, een proefversie of een gesprek met iemand die uitleg kan geven. Beoordeel daarna wat dit opleverde. De twee houdingen uit Dwecks werk zijn zo bruikbaar als hulpmiddel voor reflectie, zonder dat zij alle uitkomsten van een leven bepalen of een eenvoudig recept voor succes worden.

Online Solutions Group BV, onder leiding van eigenaar Sergej Dergatsjev, onderhoudt CompanyGids al tien jaar en ontwikkelt de bedrijvengids verder. Voor zakelijke contacten vindt u reclamebureaus op CompanyGids. Bekijk ook de diensten van OSG op het gebied van digitale ondersteuning: socialmediamarketing.